Spedycja chłodnicza to organizowanie przewozu towarów, które przez całą drogę muszą mieć określoną temperaturę - np. żywności świeżej i mrożonej, leków czy części kosmetyków. Spedytor dobiera pojazd z odpowiednią zabudową (izoterma, chłodnia, mroźnia), ustala zakres temperatury, pilnuje jej rejestracji i dokumentów, tak żeby łańcuch chłodniczy nie został przerwany od załadunku do odbioru.
W tym artykule wyjaśniamy podstawy: zakresy temperatur, przepisy i sposób kontroli temperatury. Jak wygląda zlecenie spedycji chłodniczej krok po kroku i od czego zależą koszty, opisujemy w osobnym tekście o zarządzaniu transportem w kontrolowanej temperaturze.
Spedycja chłodnicza a transport chłodniczy
Transport chłodniczy to sam przewóz chłodnią lub mroźnią. Spedycja chłodnicza obejmuje także organizację: wybór przewoźnika i pojazdu, ustalenie temperatury i sposobu jej rejestrowania, zaplanowanie trasy tak, by towar był jak najkrócej w drodze, oraz przygotowanie dokumentów. Według Kodeksu cywilnego spedytor może też sam wykonać przewóz - wtedy ma jednocześnie obowiązki przewoźnika (art. 800 KC).
Pojęcia "logistyka chłodnicza" i "łańcuch chłodniczy" (cold chain) są szersze - obejmują też magazynowanie i sprzedaż. Spedycja chłodnicza to jego część związana z przewozem.
Zakresy temperatur w transporcie w temperaturze kontrolowanej
Temperaturę zawsze określa nadawca - na podstawie przepisów dla danego produktu albo zaleceń producenta. Najczęściej spotykane zakresy to:
| Zakres | Przykładowe towary | Skąd wynika wymaganie |
|---|---|---|
| -18°C lub niżej | żywność głęboko mrożona, lody, mrożone warzywa i ryby | dyrektywa 89/108/EWG: -18°C lub niżej we wszystkich punktach produktu, w transporcie dopuszczalne krótkie wahania do 3°C |
| do +7°C, podroby do +3°C, drób do +4°C | świeże mięso, podroby, drób | rozporządzenie (WE) nr 853/2004 (wymagania higieniczne dla żywności pochodzenia zwierzęcego) |
| 0 do +8°C | nabiał, wędliny, leki z zaleceniem przechowywania w lodówce, część kosmetyków | zalecenia producenta, oznaczenie na opakowaniu |
| +15 do +25°C | leki i kosmetyki z zaleceniem przechowywania w temperaturze pokojowej | zalecenia producenta, oznaczenie na opakowaniu |
Kosmetyki nie mają jednego wspólnego przepisu o temperaturze transportu - liczy się to, co producent podaje dla danego produktu. Przy kremach, perfumach czy produktach naturalnych często chodzi o ochronę przed upałem latem i mrozem zimą, a nie o chłodzenie.
Rodzaje pojazdów w spedycji chłodniczej
- Izoterma - nadwozie z izolowanych ścian, bez agregatu. Ogranicza wymianę ciepła, ale nie obniża temperatury.
- Chłodnia - izolowane nadwozie z agregatem, który utrzymuje temperaturę dodatnią, np. 0 do +8°C.
- Mroźnia - chłodnia z agregatem zdolnym utrzymać temperaturę ujemną, np. -18°C i niżej.
- Pojazd z ogrzewaniem - utrzymuje dodatnią temperaturę zimą, gdy towar nie może zamarznąć (np. napoje, część chemii).
Wielkość auta dobiera się do ładunku: przy kilku paletach wystarcza bus chłodnia do 3,5 t, przy pełnych ładunkach - naczepa chłodnicza. Bus częściej dowozi towar bezpośrednio do odbiorcy, bez przeładunku po drodze, co skraca czas, w którym towar jest narażony na zmianę temperatury.
Przepisy w spedycji chłodniczej
Umowa ATP - żywność w przewozie międzynarodowym
Umowa ATP (Genewa, 1 września 1970 r.) dotyczy międzynarodowych przewozów szybko psujących się artykułów żywnościowych i specjalnych środków transportu do tych przewozów. Określa m.in. wymagania dla pojazdów izotermicznych, chłodni i pojazdów ogrzewanych oraz zasady ich badania. ATP dotyczy żywności - nie obejmuje leków ani kosmetyków.
Żywność mrożona - monitorowanie temperatury
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 37/2005 wymaga, żeby pojazdy przewożące żywność głęboko mrożoną miały urządzenia rejestrujące temperaturę powietrza w częstych i regularnych odstępach. Przyrządy muszą spełniać normy EN 12830, EN 13485 i EN 13486, a zapisy temperatury trzeba przechowywać co najmniej rok lub dłużej, zależnie od rodzaju żywności i okresu jej przechowywania.
Leki - wytyczne GDP
Transport leków reguluje Dobra Praktyka Dystrybucyjna (GDP, wytyczne Komisji Europejskiej 2013/C 343/01). Wymaga m.in. utrzymywania temperatury w granicach podanych przez producenta, oceny ryzyka trasy, zgłaszania odchyleń temperatury dystrybutorowi i odbiorcy oraz konserwacji i kalibracji urządzeń do monitorowania temperatury co najmniej raz w roku. Więcej o tym w artykule o transporte farmacéutico.
Monitoring i rejestracja temperatury
Kontrola temperatury to podstawa spedycji chłodniczej. W praktyce obejmuje:
- schłodzenie przestrzeni ładunkowej do zadanej temperatury przed załadunkiem,
- sprawdzenie temperatury towaru przy załadunku - chłodnia utrzymuje temperaturę, ale nie schładza ciepłego towaru,
- ciągłą rejestrację temperatury w czasie jazdy (rejestrator lub system telematyczny z czujnikami),
- wydruk lub raport z zapisem temperatury do dokumentów przewozu,
- procedurę na wypadek odchylenia: kogo powiadomić i co zrobić z towarem.
Zapis temperatury jest dowodem, że łańcuch chłodniczy nie został przerwany. Bez niego trudno rozstrzygnąć reklamację, a przy lekach - zgodnie z GDP - odchylenie trzeba zgłosić i wyjaśnić.
Najczęstsze błędy w spedycji chłodniczej
- Załadunek towaru, który nie ma wymaganej temperatury.
- Długie otwieranie drzwi przy wielu punktach rozładunku.
- Łączenie w jednym aucie towarów o różnych wymaganiach temperatury.
- Brak ustalonej temperatury na piśmie w zleceniu.
- Brak rejestracji temperatury albo zapis, którego nie da się przekazać odbiorcy.
SLAWA sp. z o.o. przewozi towary w temperaturze kontrolowanej busami chłodniami do 3,5 t w zakresach 0 do +8°C i +15 do +25°C oraz mroźniami -20 do -18°C, a leki zgodnie z GDP. Jeśli potrzebujesz takiego przewozu, zobacz transporte refrigerado lub międzynarodowy transport chłodniczy.
Najczęstsze pytania
Co to jest spedycja chłodnicza?
To organizacja przewozu towarów wymagających stałej temperatury: dobór pojazdu (chłodnia, mroźnia), ustalenie zakresu temperatury, kontrola jej zapisu i dokumentów przez cały przewóz.
Jaka temperatura obowiązuje przy transporcie mrożonek?
Żywność głęboko mrożona musi mieć -18°C lub mniej we wszystkich punktach produktu. W transporcie dopuszczalne są krótkie wahania, nie większe niż 3°C (dyrektywa 89/108/EWG).
W jakiej temperaturze przewozi się nabiał?
Nabiał przewozi się w chłodni w temperaturze dodatniej, zwykle w zakresie 0 do +8°C. Dokładną temperaturę podaje producent na opakowaniu lub w specyfikacji.
Czy temperatura w transporcie musi być rejestrowana?
Przy żywności głęboko mrożonej tak - wymaga tego rozporządzenie (WE) nr 37/2005. Przy lekach wytyczne GDP wymagają wykazania, że temperatura była utrzymana. Przy innych towarach rejestracja jest zalecana jako dowód w razie reklamacji.
Czy kosmetyki trzeba wozić chłodnią?
Nie zawsze. Zależy to od zaleceń producenta - część kosmetyków wymaga chłodzenia, a część tylko ochrony przed upałem i mrozem, np. w zakresie +15 do +25°C.
Zapytaj o bezpłatną wycenę
Odpowiadamy w dniu roboczym. Bez zobowiązań.

